Δυστυχώς για τον ίδιο (τον Κουτσουρέλη, όχι τον Καβάφη) τα περισσότερα επιχείρηματα είναι επιφανειακά, ευκόλως αντιστρέψιμα και δεν καταφέρνουν να σταθούν ως επαρκής φιλολογική κριτική. Εντύπωση μου έκανε επίσης η πλήρης απουσία βιβλιογραφίας. Φυσικά υπάρχουν κάποιες σημειώσεις στο κείμενο ή ευθέως παραπομπές, αλλά, όταν αξιώνει κάποιος να πάρουμε στα σοβαρά το δοκίμιο του, είναι αναγκαίο να στηρίζει την κρίση του σε κάτι περισσότερο από την άποψάρα του ή στην κόντρα μεταξύ Καβάφη/Παλαμά. Κυρίως γιατί σε πολλά από τα αναφερόμενα παραδείγματα, ο Κουτσουρέλης φαίνεται να μην αντιλαμβάνεται τις αντιφάσεις του.
Αλλά ας δούμε, συνοπτικά, τα κύρια επιχειρήματα του Κουτσουρέλη (Υπάρχουν και κάποια δευτερεύοντα επιχειρήματα, που όμως δεν αναπτύσσονται εκτενώς. Αλλωστε το δοκίμιο έχει πολύ περιορισμένη έκταση, μόλις 137 σελίδες, οι όποιες σίγουρα δεν επαρκούν προς απόδειξη των προτάσεών του) κι έτσι ομοιάζουν μάλλον με κυκλικές ταυτολογίες και υποκειμενικές απόψεις του συγγραφέα):
-Ο Καβάφης χρησιμοποιεί, κατά τον γράφοντα, λειψά εκφραστικά μέσα. Για αυτή του την παρατήρηση επικαλείται την καταμέτρηση που είχε επιχειρήσει ο Άγρας. Αποτελεί, ωστόσο, μάλλον απαρχαιωμένη άποψη πως ο στίχος χρειάζεται απαραίτητα συγκεκριμένα εκφραστικά μέσα. Όπως παρατηρεί και ο Ν.Βαγενάς με αφορμή το συγκεκριμένο δοκίμιο: "ο Κουτσουρέλης φαίνεται να υποστηρίζει πως τα κριτήρια της μεγάλης ποίησης (...) ειναι τα κωδικοποιημένα από τον Οντέν". Κοινώς, ο Κουτσουρέλης αντιμετωπίζει το θέμα με παράλογη στεγανότητα που δεν αρμόζει στην κριτική του ποιητικού λόγου.
Παράλληλα, ενώ παραδέχεται πως ο Καβάφης είναι πρωτότυπος, αδυνατεί να τον κρίνει υπό το πρίσμα αυτής της πρωτοτυπίας γιατί εμμένει, αδικαιολόγητα -και αντιφατικά- στον χαρακτηρισμό της ποίησης του Καβάφης ως "γερασμένης".
-Ο Καβάφης χρησιμοποιεί τον διδακτισμό. Μετά βέβαια ο Κουτσουρέλης αυτοαναιρείται, αφού παραδέχεται ότι η ποίηση του Καβάφη εξελίσσεται και χρησιμοποιεί ικανά την ειρωνεία.
-Η ιστορικότητα του Καβάφη είναι περιοριστική αφού εστιάζει στη λεπτομέρεια και, συχνά, δεν διαβλέπει την γενικότερη εικόνα (εδώ φέρνει ως παράδειγμα ποιήματα με τον Ιουλιανό) Το επιχείρημα δεν στέκει αφού ο Καβάφης είναι ποιητής και όχι ιστορικός. Προφανώς η λογοτεχνία (αμέτρητα παραδείγματα) εστιάζει πολλές φορές στις λεπτομέρειες και όχι στη γενικότερη ιστορική συγκυρία. Δεν οφείλει να πράξει το αντίθετο.
-Ο Καβάφης εξαίρει την ομοφυλοφιλία (τη διαστροφή όπως αποκαλείται, χωρίς εισαγωγικά στο κείμενο -είναι όρος που χρησιμοποιεί και ο Καβάφης αλλά είναι μεγάλη αστοχία του δοκιμιογράφου που δεν κάνει σχετική επεξήγηση -ίσως και σκόπιμα, κάτι που είναι ακόμα χειρότερο)
Κατά τον Κουτσουρέλη είναι...κακή τέχνη, όταν ο συγγραφέας εξαίρει ένα συγκεκριμένο είδος έρωτα, ενώ στέκεται κριτικά στην ετεροκανονικότητα. Στο δοκίμιο του βεβαίως αναφέρει συγγραφείς, που πράττουν αμέτρητες φορές το ίδιο.
-Ο Καβάφης δεν μπορεί να ενταχθεί σε έναν ποιητικό κανόνα με επιγόνους. Κατά τη γνώμη του συγγραφέα, αυτό τον καθιστά λιγότερο διαχρονικό. Μια τέτοια διαπίστωση, μάλλον λαμβάνει, λανθασμένα, τη βεβαιότητα πως στην τέχνη υπάρχουν "γενιές ", με συγκεκριμένα χαρακτηριστικα (αναφέρει αλλωστε και τη "γενιά του '30") που όπως έχει αποδειχτεί σε πολλές σχετικές εργασίες (Ματθιόπουλος κ.ά) είναι ανορθολογικός προσδιορισμός περιοδολόγησης σε καλλιτεχνικά και -ειδικά- σε λογοτεχνικά πλαίσια.
Το δοκίμιο, όπως γινεται λοιπόν φανερό, δεν στέκεται στιβαρό επιχειρηματολογικά. Διατηρεί ενδιαφέρον σε κάποιες από τις παρατηρήσεις του (στην μεταφραστική ευκολία του Καβάφη κ.ά), ωστόσο τα συμπεράσματά του, δεν καταφέρνουν να πείσουν και, παρά το ότι ο δοκιμιογράφος δεν επιχειρεί να ακυρώσει συνολικά την ποιότητα του Καβαφη, οι αξιώσεις του για κριτική μείωση της ποίησής του, δεν επιτυγχάνονται.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου