Ο Δαρβίνος πάει στην πόλη

 Το βιβλίο Ο Δαρβίνος πάει στην πόλη, του εξελικτικού βιολόγου Menno Schilthuizen, που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης αποτελεί μια συναρπαστική αφήγηση για τις διαδρομές της εξέλιξης στα σύγχρονα αστικά περιβάλλοντα. 

Η αστική πανίδα και χλωρίδα βρίσκεται παντού γύρω μας και όπως είναι αναμενόμενο υφίσταται τις επιδράσεις της ανθρώπινης παρουσίας, μιας και ο άνθρωπος, όπως ακριβώς και το μυρμήγκι ή ο κάστορας, αποτελεί ένα είδος μηχανικού οικοσυστημάτων που επιφέρει αλλαγές στο περιβάλλον. 

O Schilthuizen μας δίνει μια παραστατική εικόνα της ευρείας ανθρώπινης επίδρασης αποφεύγοντας, μάλλον συνειδητά, να αναφερθεί στις αρνητικές, και μάλλον αυτονόητες, επιπτώσεις, και τονίζει πως με τις σωστές κινήσεις, η επίδραση αυτή μπορεί να λάβει ακόμα και θετικό πρόσημο με τη δημιουργία νέων οικοθεσιών και νέων ευκαιριών εξέλιξης στα υπάρχοντα αστικά είδη. 

Τα αστικά περιβάλλοντα, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας μέσα από πολλά παραδείγματα, φαίνεται να επιταχύνουν με εντυπωσιακούς ρυθμούς την εξέλιξη των ειδών που κατοικούν στην πόλη κι έτσι να δημιουργούνται αλλαγές στις συμπεριφορά που εν συνεχεία καταλήγουν να δημιουργήσουν ακόμα και νέα υποείδη. 

Το εντυπωσιακότερο παράδειγμα στο βιβλίο αφορά τους πληθυσμούς του κουνουπιού Culex Molestus το οποίο εξελίχθηκε στο υπόγειο περιβάλλον του Λονδρέζικου σιδηροδρόμου τα τελευταία 150 χρόνια. Το "ενοχλητικό" (molestus) κουνούπι τρέφεται αποκλειστικά με το αίμα των επιβατών και διαφέρει από το κοινό κουνούπι με πλειάδα τρόπων, ενώ φέρει γενετικές διαφορές ακόμα και από γραμμή σε γραμμή του σταθμού!

Τα κουνούπια λοιπόν που εξελίχθηκαν σε υπόγεια ανθρώπινα περιβάλλοντα, εφόσον δεν τρέφονται με το αίμα πουλιών έχουν αποκτήσει πρωτεΐνες που μορφοποίησαν το τμήμα των κεραιών και των προσακτρίδων τους ώστε να ανταποκρίνονται στις οσμές των ανθρώπινων θηραμάτων τους, ενώ έχουν προσαρμόσει ακόμα και τη σεξουαλική τους συμπεριφορά, από αναπαραγωγή σε σμήνη σε περιπτωσιολογική διατομική αναπαραγωγή, όπως ακριβώς και ο άνθρωπος. 

Ενδιαφέροντα είναι επίσης τα κεφάλαια που αναφέρονται στον βιομηχανικό μελανισμό με εξοχότερο παράδειγμα την πιπερονυχτοπεταλούδα της Βρετανίας, καθώς και όλες οι αναφορές στα πανέξυπνα είδη πουλιών, από τα κοράκια μέχρι τις μαυροκουρούνες, που έχουν μάθει να εκμεταλλεύονται προς όφελός τους ακόμα και στην αστική κίνηση.  

Ο άνθρωπος φυσικά δεν μένει εκτός αυτής της εξελικτικής πορείας. Ως μέρος της εξελικτικής αλυσίδας ο άνθρωπος υφίσταται κι αυτός τις αλλαγές που επιφέρει στη συμπεριφορά του το αστικό περιβάλλον, οι οποίες δεν μένει παρά να μελετηθούν από τους ερευνητές τα επόμενα χρόνια. 

Αν πάντως λάβουμε ως παράδειγμα τα μολυβοτσίχλονα και τις επιδράσεις που δέχτηκαν στις αναπαραγωγικές επιλογές τους, με την μετατόπιση του ερωτικού ενδιαφέροντος των θηλυκών προς λιγότερο "μάτσο" αρσενικά μολυβοτσίχλονα, δεν μένει παρά να δούμε και αντίστοιχες αλλαγές στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Η φύση άλλωστε δεν είναι θέσφατο αλλά ένα ζωντανό παλίμψηστο συνεχώς εξελισσόμενο.  

Η έκδοση από τις Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης είναι για ακόμα μία φορά άριστη, όπως και η μετάφραση και η επιστημονική εποπτεία του τόμου. Ωστόσο με μπέρδεψαν κάποιες επιλογές επιμέλειας, όπως η επιλογή γραφής των ξενικών ονομάτων, που κάποιες φορές φαίνεται να ακολουθεί τον κανόνα της απλούστερης γραφής ξενικών ονομάτων στην ελληνική ενώ άλλες φορές όχι, αντιθέτως επιλέγεται για το ίδιο όνομα, διαφορετική μεταφραστική προσέγγιση. Ένα παράδειγμα αφορά το όνομα Κάρολ που στη μία περίπτωση αναφέρεται στον συγγραφέα Λούις Κάρολ και στην άλλη σε έναν ερευνητή. Σε αυτή την περίπτωση εικάζω πως το σκεπτικό της επιλογής αφορά την αποφυγή σύγχυσης μεταξύ των δύο προσώπων. Όπως και να 'χει, πρόκειται περί αμελητέων αβλεψιών που δεν επηρεάζουν επουδενί την απόλαυση της ανάγνωσης και την αρτιότητα της έκδοσης.